Een terugkerend thema in Bayri’s kunstenaarspraktijk is de ‘wunder­kammer’ waarin hij zijn digitale kunstwereld creëert. In deze digitale ruimte plaatst hij vormen en figuren die hem interesseren bij elkaar. Soms komt er wat bij, dan gaat er weer wat uit. Bij gelegenheid maakt hij een fysieke print van het digitale bestand om tentoon te stellen. Voor deze kunstopdracht neemt hij het voorbijgaan als uitgangspunt voor een nieuwe versie van zijn digitale showroom. 

Het gegeven dat kunst bekijken in de medische omgeving vaak vluchtig is, deed hem besluiten om een tweeluik te maken dat in het voorbijgaan een subtiel verschil toont. Dit verschil bewerkstelligde hij niet zelf, maar het komt voort uit de software waarmee hij werkt. Tot zijn verbazing bleven bepaalde vormen veranderen, waardoor ze tot nieuwe objecten trans­formeerden: zelfs in zijn software zit een virus! 

Passanten zullen de twee kunstwerken als identiek beschouwen tot ze beter gaan kijken: en juist zo trekt dit kunstwerk de aandacht. Een nauwkeuriger inspectie doet je realiseren dat er iets aan de hand is. Dit overkomt ons dagelijks in een wereld die in één jaar totaal veranderde maar er toch hetzelfde uitziet. Bayri drukt je met je neus op de feiten en geeft een ogenschijnlijk onveranderde situatie weer die details tot leven brengt.

Bij de tijdelijke hoofdingang op locatie AMC hangen drie grote werken van haar uit de serie ‘Tampan Tulip’. De werken vormen een verbinding met haar monumentale werk ‘Tulip Palepai’ in het metrostation onder het Centraal Station. Daarin combineert ze gedroogde tulpenblaadjes met het motief van de Palepai. Op Sumatra was het eeuwenlang gebruik om de handgeweven Palepai of scheepjesdoek op te hangen in de centrale kamer van een huis. Zulke doeken dienden als ceremoniële achtergrond voor bruiloften, begrafenissen en andere overgangsrituelen.

Tee heeft naar aanleiding van de vraag om te reageren op de covid-19-crisis een op doek geprinte collage gemaakt van gedroogde herfst­bladeren en gescheurde stukken papier. Ze doet al lang onderzoek naar gedroogde bladeren, onder andere in het archief van Darwin. Aan een gedroogd blad kun je niet zien hoe oud het is. De bladeren representeren, zoals Tee dat noemt, een bevroren tijd. Daarmee legt 

ze een link naar het Antropoceen: het zogenoemde ‘tijdperk van de mens’ dat een erkenning is van de uitzonderlijke kracht van de mens maar ook een collectief brevet van onvermogen door de ecologische schade die we aanrichten en de sporen die we achterlaten. 

De covid-19 periode ervaart zij als stroken van tijd, vergelijkbaar met de gekleurde stroken papier in haar werk. Het blauw vertegenwoordigt de lucht in de eerste maanden van de lockdown. Met de gedroogde bladeren zoomt ze in op de levenscyclus van planten en bomen. Hoewel wij in de ongekende en onzekere periode tijdens de pandemie ons leven anders ervaren, is de cyclus van leven gewoon doorgegaan met de verandering van de seizoenen als enige constante. Tee kan dat als geen ander met haar intuïtieve werkwijze zichtbaar maken.

‘Een dubbelportret is per definitie gecompliceerd. Is het feitelijk wel een portret?’ Dit schreef de jury van de Photographic Portrait Prize in 2018 over de foto’s van Herman. Het verwoordt de dunne scheidslijn tussen feit en fictie die zij bewandelt. Je ziet echte mensen, maar je kijkt niet bij de geportretteerde naar binnen. In plaats daarvan betreed je een wereld die voor iedereen anders is. Herman doorbreekt het schild dat normaliter tussen de fotograaf en de geportretteerde wordt opgeworpen. In de intimiteit tussen kunstenaar en subject vindt zij de ruimte om tot de essentie van bepaalde gevoelens te komen.

Het isolement dat zij in 'Enfold' verbeeldt, gaat niet over wat je ziet maar over wat je voelt. Zij plaatst zichzelf daarmee buiten de portretfotografie en geeft vorm aan een expressieve kunstvorm die, in dit geval, nauw aansluit bij de covid-19-crisis. Wat doet maandenlange isolatie met een mens? Niet het geïsoleerd zijn van het leven maar van fysieke aanraking. Huidhonger. Deze adolescenten hebben het er erg moeilijk mee, omdat het contrast met hun normale leven zo groot is. Geen festivals, feestjes, nieuwe relaties en reizen. Op het moment dat je het leven in al zijn grootsheid wilt ervaren is contactbeperking een ramp. Herman’s werk biedt je de mogelijkheid om je in de ander in te leven. Om je af te vragen met welke dilemma’s zij worstelen. Hiermee vergroot zij de belevingswereld van de toeschouwer en laat ze je reflecteren op een uitzonderlijke periode. Deze vrouwen zijn afwezig, maar tegelijkertijd ook pontificaal in beeld gebracht. Hun gedachten wereld geeft zich niet zomaar prijs.

Op een obsessieve manier wassen wij onze handen om besmetting met het coronavirus te voorkomen. Onze premier wijst ons er keer op keer op. Wat hij ons ook zegt: ‘blijf thuis’. 

Het zijn de twee belangrijkste maatregelen om verspreiding van het virus tegen te gaan. Mohammadi heeft de aspecten van mobiliteit en hygiëne op een alledaagse en onconventionele manier met elkaar verbonden. En dat terwijl ze een contrast vormen: we pakken de zeep steeds vaker vast maar een koffer was in 2020 niet nodig.

Dit kunstwerk spreekt tot de verbeelding door zijn fragiliteit. Met de aanraking van een paar liter warm water smelt het als sneeuw voor de zon. Deze kwetsbaarheid past bij de tijd waarin wij leven. In haar afstudeerwerk speelde Mohammadi met eenzelfde soort vergankelijkheid. Vanwege dit tijdelijke aspect, legt ze haar werk ook op film vast. Het proces en de mensen die zij deel maakt van haar werk zijn namelijk net zo belangrijk voor haar. Mohammadi spreekt in de onderliggende gedachte van haar werk de aanschouwer direct aan. In dit kunstwerk heeft zij dat opnieuw gedaan: ze vergroot haar wereld en betrekt haar omgeving daarin.

in binnen- en buitenland. Daarnaast maakt hij vrij werk zoals de serie ‘Hier woont mijn huis’, een indringend portret van de ontluisterende chaos en sporen uit zijn jeugd die hij in zijn voormalig ouderlijk huis aantrof. Zijn vader was daar nog jaren blijven bivakkeren, nadat hij samen met zijn moeder en broer het huis halsoverkop was ontvlucht. Of zijn serie ‘Noord-Korea’, waar hij tussen 2014 en 2017 vier keer naartoe reisde. Een land dat we vooral kennen van de atoombomdreiging, holle retoriek, groteske architectuur, strakke parades, massaliteit en waar mensen slechts een pixel zijn. Hartmann zoomde in op die pixel toen hij er onder strenge begeleiding en bij hoge uitzondering foto’s kon maken. Uit beide series zijn werken opgenomen in onze collectie. 

Voor deze opdracht deed hij inspiratie op tijdens de vele lange wandelingen die hij, net als velen van ons, maakte tijdens de lockdown periode. Op een van die wandelingen ontstond zijn idee voor een filmische scène met een beeld dat werd ingegeven door nieuws dat naast de dagelijkse updates over de covid-19 besmettingen, vaccins en IC-opnames, actueel was. Nieuws dat overschaduwd leek door de pandemie, maar daarom niet minder belangrijk was: de verkiezingen in de Verenigde Staten, Brexit, brand in het vluchtelingenkamp Moria, de enorme explosie in Beiroet en de Black Lives Matter manifestaties. 

Doorgaans legt Hartmann bestaande onderwerpen documentair en met uiterste precisie op foto vast. De uitnodiging om te reflecteren op de covid-19-pandemie stimuleerde hem een nieuwe richting in zijn werk te onderzoeken. Hij besloot de filmscène die hij al wandelend in zijn hoofd had vormgegeven te ensceneren. Daarvoor gooide hij zijn gebruikelijke werkwijze om en bouwde een heuse filmset, huurde props en werkte voor het eerst met figuranten. Het resultaat is een haast dystopisch beeld, waarin een lichtstraal nieuw licht op de toekomst werpt en waar de vitaliteit vanaf spat. A way out, iets waar we allemaal zo naar verlangen.

Voor de keuze van zijn onderwerpen blijft hij het liefst dichtbij huis. Alledaagse taferelen of vluchtige momentopnamen vertaalt hij met ogenschijnlijk gemak naar het doek, zoals de man in een kano of voetballers in de kleedkamer. En dan is er de oude stoel uit zijn atelier die regelmatig in zijn schilderijen opduikt en functioneert als een soort trompe-l'oeil om de suggestie van ruimte en diepte te wekken. Meestal schildert hij dezelfde onderwerpen, waarmee hij maar wil zeggen dat het hem vooral te doen is om het schilderen en het sublimeren ervan.

Tijdens de coronaperiode werkt hij door zoals altijd. Net zoals veel kunstenaars is hij eraan gewend om alleen te werken in het atelier. Een eenzame maar zelfverkozen vorm van quarantaine, die nodig is om zich te kunnen concentreren op het werk. Daardoor zegt hij weinig of geen problemen te onder­vinden van de lockdown, behalve natuurlijk dat hij niet meer kan voetballen met zijn maten. Voor deze opdracht was hij niet speciaal op zoek naar een nieuw onderwerp en ging hij door met wat hij dagelijks doet: schilderen. Wel wilde hij zijn onderwerp meer verstillen. Daarom koos hij voor een beeld dat hem al langer bezighoudt, een eenzame man in een kano gevolgd door een zeemeeuw. Het water kabbelt rustig langs de boot en de man lijkt even uit te puffen na een lange en zware tocht. 

Een beeld om bij weg te dromen, of misschien is het toch een metafoor voor de covid-19 periode waar we met zijn allen doorheen moeten.

De Brauw deed onderzoek naar kenmerkende plaatsen waar deze afstand werd gevormd: “Het is eigenlijk als de tafeltjes op het eindexamen, alleen nu niet tegen het spieken”. 

In haar schilderij gebruikt ze foto’s van afgezette banken, rijen voor winkels en de grote opstopping van vrachtwagens voor de kanaaltunnel in Engeland. Heel associatief koppelt ze deze afbeeldingen aan elkaar. Als een lappendeken bouwt zij een compositie op van de kenmerkende situaties met televisieschermen als doorkijkje naar het nieuws. Dat is namelijk ook iets wat haar fascineert: de doorlopende stroom van informatie. Maar toen zij na de eerste golf besloot even geen nieuws meer te volgen veranderde er niets voor haar.

In de media vliegen de interpretaties van covid-19 cijfers je om de oren. IC-opnames, het R-getal en ook de sterfgevallen. Door deze interpretaties verworden de personen achter de cijfers tot abstracte data. Rondom het covid-19 virus wemelt het van de informatie die, al dan niet gefundeerd, verspreid wordt. Vol ongeloof bekeek Kocken deze ontwikkeling. In zijn kunstwerk levert hij kritiek op de stroom van desinformatie of misinterpretatie van informatie. Met zijn kunstwerk wil hij de data uit de eerste golf van de pandemie tastbaar maken. Om vat te krijgen op de crisis wordt sterk geabstraheerd, maar het gaat wel over leven en dood: op het hoogtepunt van de curve stierven er op één dag 234 mensen aan het virus. Hij besloot deze aantallen in een grafiek te vatten die meerdere lagen van informatie handmatig samenbrengt.

Kocken geeft een persoonlijke kijk op statistieken. De data zeggen wel wat over tendensen maar doen je vergeten dat elke dode een mens vertegenwoordigd, vaak te vroeg uit het leven weggerukt. Door op een handmatige manier met deze data te werken, geeft de kunstenaar het individu een gezicht. Hij laat de complexiteit in een veelzijdig beeld zien en wijkt daarmee af van de context in een academisch medisch centrum. Hier is de norm juist het isoleren van gegevens. Iedere specialist kan zijn of haar afgebakende gebied beoordelen, maar invloed van omstandigheden op elkaar dreigt dan uit zicht te raken.

Voor zijn reizen naar de Asmat nodigt hij regelmatig wetenschappers, kunstenaars, filmmakers of schrijvers uit om met

hem mee te gaan. Ze werken dan samen of alleen en verblijven enkele weken bij zijn vrienden in het oerwoud. Bijna altijd komt hij vol inspiratie voor nieuwe werken terug die hij afhankelijk van het idee vertaalt in video’s, foto’s, sculpturen of installaties. Hierin figureren zijn vrienden uit de Asmat regelmatig als modellen. In zijn werk zet hij schijnbare tegenstellingen van culturen naast en tegenover elkaar en ‘importeert’ hij de Asmat-cultuur in het Westen en vice versa.

Van Villevoye zijn meerdere werken opgenomen in onze collectie, waaronder het meest bekende ‘The way to go’; een fotoserie van 82 meter op locatie AMC, bijgenaamd ‘het Voetenplein’.

Voor ‘Corona Blues’ hoefde hij niet zo ver te reizen. Vanwege de lockdown van begin 2020 kon hij niet veel anders doen dan lange wandelingen maken in de nabijheid van zijn huis en zijn atelier. Iedereen herinnert zich nog de stilte en hoe on-Hollands mooi het weer was. Elke dag opnieuw een staalblauwe lucht zonder streepsporen van vliegtuigen. Tijdens zijn wandelingen fotografeerde hij zonder een vooropgezet idee met zijn telefoon willekeurig beelden van alles wat hem onderweg opviel. Op het moment dat hij uitgenodigd werd te reageren op de covid-19-pandemie viel alles op zijn plek. Hij componeerde uit de vele foto’s een serie die hij samenvoegde in één beeld: de ‘Corona Blues’.

In 2018 maakte hij de tekeningen voor een publicatie die aanhaakte op het thema van psychiater en neurowetenschapper Thomas Insel, spreker op de jaarlijkse publiekslezing de Anatomische Les van Amsterdam UMC. Insel vertelde daar hoe de smartphone in de toekomst een rol kan spelen bij het vroegtijdig signaleren van psychische problemen. De publicatie bestaat uit twee delen. Het ene deel, ‘Waanzin!’, is een bloemlezing van proza en poëzie van bekende auteurs die ook arts of patiënt waren. Het andere deel is het beeldverhaal ‘Sirenes’ van Tilanus.

Nog voordat Tilanus gevraagd werd te reageren op de covid-19-pandemie, had hij – toeval of niet – zijn bijdrage voor de opdracht al klaar. Dat zat zo: toen hij de tekening ‘Zo is het’ maakte, had hij de sfeer in het gebouw op locatie AMC goed in zich opgenomen met de serene lichtval aan het eind van de middag en de stilte op de pleinen tijdens het weekend. Erg vergelijkbaar met hoe verlaten het grote gebouw er tijdens de pandemie dagelijks uitziet, doordat heel veel medewerkers thuis werken. En ook op de anders zo drukke poli’s is het rustig omdat de consulten zoveel mogelijk telefonisch worden gedaan.

De verlaten sfeer tijdens de lockdown legde hij, terug in zijn atelier, vast in een serie tekeningen voor het Parool. ‘De lichtstraat van het AMC’ was daar een van. Deze tekening sloot wonderwel aan bij het thema van de opdracht, waardoor we niet verder hoefden te zoeken. Dit was het beeld dat we zochten.

Kunstenaars: Salim Bayri, Inez de Brauw, Koen Ebeling Koning, Eddo Hartmann, Sarah Mei Herman, Rachel de Joode, Gert Jan Kocken, Narges Mohammadi, Jennifer Tee, Floris Tilanus en Roy Villevoye.