Samen met experts Berend Roorda, universitair hoofddocent en specialist demonstratierecht, en Noor Swart (promovenda op het gebied van demonstratievrijheid), wordt duidelijk hoe fundamenteel dit recht is. Demonstreren stelt burgers in staat om zich uit te spreken, invloed uit te oefenen buiten verkiezingen en biedt een stem aan minderheden. Tegelijkertijd roept de toename van protesten – van snelwegblokkades tot bezettingen – steeds vaker de vraag op waar de grenzen liggen.

De overheid heeft hierin een dubbele rol: zij moet demonstraties mogelijk maken, beschermen én slechts in uitzonderlijke gevallen beperken. In de praktijk blijkt dat meestal goed te gaan, maar er zijn zorgen. Zo kunnen standaardbeperkingen van burgemeesters of ingrijpend politieoptreden een afschrikwekkend effect hebben. Ook recente uitspraken van de Raad van State en politieke plannen voor strengere regels zetten het demonstratierecht verder onder druk.

De centrale vraag: hoe bewaren we de balans tussen vrijheid en openbare orde, zonder de kern van het demonstratierecht aan te tasten? Deze aflevering biedt scherpe inzichten in een debat dat de toekomst van de democratie raakt.

In this episode of Law Today (Recht op Nieuws), Assistant Professor Ceciel Nieuwenhout explains:

• Why this declaration marks a critical step in Europe’s energy transition.

• How strengthened cooperation between countries could accelerate offshore wind development.

• The legal frameworks still needed to turn this ambition into reality.

In deze aflevering van Recht op Nieuws analyseren Jan Brouwer, dr. mr. André de Hoogh (Universitair Hoofddocent Internationaal Recht) en dr. mr. Antenor Hallo De Wolf (Universitair Docent Internationaal Recht en Mensenrechten) de toestand van het internationaal recht. De centrale vraag: wordt de wereld nog geregeerd door recht, of door macht?

Het internationaal recht staat onder druk. Conflicten zoals de Russische invasie in Oekraïne en Amerikaanse interventies in Venezuela en Groenland illustreren hoe grootmachten het recht naar hun hand zetten. Onder Donald Trump lijken de Verenigde Staten zich steeds minder te houden aan internationale afspraken. Zijn eenzijdige benadering, zoals het dreigen met geweld en het negeren van verdragen, ondermijnt het vertrouwen in het rechtssysteem.

Venezuela illustreert hoe het internationaal recht onder druk staat: De Verenigde Staten arresteerden Nicolás Maduro, de Venezolaanse president, zonder toestemming van Venezuela en brachten hem naar de VS om hem te berechten voor narco-terrorisme en drugshandel. Volgens het internationaal recht geniet een zittend staatshoofd immuniteit en mag deze niet zomaar in het buitenland worden gearresteerd of vervolgd. Deze actie toont hoe de VS unilateraal optreedt en internationale rechtsnormen negeert.

Trumps uitspraak over het annexeren van Groenland schendt artikel 2(4) van het VN-Handvest, dat geweld of dreiging met geweld tegen de territoriale integriteit van een land verbiedt. Groenland is een autonoom deel van Denemarken, en een eventuele onafhankelijkheid moet via zelfbeschikking verlopen, niet door buitenlandse inmenging.

Toch is het internationaal recht niet dood. Bij de Russische invasie in Oekraïne veroordeelden meer dan 140 VN-lidstaten de schending van de territoriale integriteit. Dit toont aan dat staten nog steeds waarde hechten aan het recht. De vraag is echter of macht boven recht gaat prevaleren. De gesprekspartners benadrukken dat het recht niet verdwijnt, maar dat de handhaving ervan onder druk staat. Als landen schendingen zonder weerwoord of veroordeling laten passeren, dreigt een terugkeer naar een wereld waarin macht de enige regel is.

Juist daarom verschuift nu de aandacht: van schuld en solidariteit naar verantwoordelijkheid. Want dit conflict raakt aan het hart van het humanitair oorlogsrecht — vastgelegd in de Geneefse Conventies van 1949, geboren uit de gruwelen van de Tweede Wereldoorlog. Die verdragen bepalen wat in oorlog nog wél mag, en vooral wat niet. Ze verbieden aanvallen op burgers, eisen proportionaliteit en beschermen de toegang tot voedsel, medische zorg en hulpverlening.

Voor het eerst spreekt Nederland, jarenlang onvoorwaardelijk bondgenoot van Israël, zich publiek uit voor een onafhankelijk onderzoek naar mogelijke schendingen van dat recht. Een stap die niet politiek is, maar principieel — want als we deze verdragen nog iets waard vinden, moeten we ze ook handhaven. Oók bij bondgenoten. Dat EU-onderzoek is inmiddels afgerond. De conclusie: er zijn duidelijke aanwijzingen dat Israël met haar optreden de mensenrechtenclausule in het EU-Israël Associatieverdrag schendt — vooral door onevenredig geweld, blokkades en het belemmeren van hulpverlening.

Te gast is meester dr. André de Hoogh, internationaal rechtsexpert en universitair hoofddocent in Groningen. Samen met Jan Brouwer duikt hij in de juridische fundamenten van dit conflict. Wanneer wordt oorlogsgeweld illegaal? Hoe bindend zijn de Geneefse Conventies werkelijk? En wat gebeurt er als staten — of strijdgroepen — zich er niets van aantrekken?

Een aflevering over de juridische grenzen van oorlog, en de vraag of het internationaal recht nog bestand is tegen de realiteit van vandaag.

Binnenkort bespreekt de Eerste Kamer een nieuwe wet die de minister de bevoegdheid geeft om organisaties te verbieden die als ‘ondermijnend’ worden gezien. Wat betekent dat voor de vrijheid van vereniging en het demonstratierecht?

In de allereerste aflevering van onze nieuwe podcast Recht op Nieuws gaat emeritus hoogleraar Jan Brouwer in gesprek met universitair docent Joep Koornstra over de juridische en maatschappelijke gevolgen van deze controversiële wet.

Koornstra is specialist op het gebied van verenigingsvrijheid en promoveerde in 2023 op dit onderwerp. Samen analyseren zij de reikwijdte van de wet, mogelijke risico’s én wat dit betekent voor actiegroepen, politieke partijen en de rechtsstaat in het algemeen.

Beluister aflevering 1 nu op Spotify & iTunes!

Thema: Mag de overheid straks zomaar organisaties verbieden?

Recht op Nieuws biedt maandelijks een verdiepende blik op de actualiteit door de bril van het recht. Voor studenten, juristen en iedereen met interesse in de rol van wetgeving in onze samenleving.