Pieter de Wolf, praktijkonderzoeker duurzame landbouw bij WUR en André Jurrius, biodynamische akkerbouwer op Ekoboerderij De Lingehof gaan hierover met elkaar aan tafel in gesprek.

Pieter: ‘Ik denk oprecht dat met de kennis die we nu hebben, dat chemie zorgvuldig en op het juiste moment, met zo min mogelijk emissies, volgens de regels ingezet, bijdraagt aan een zo optimaal mogelijk landbouwsysteem.’

André: ‘De boer, in plaats van een magiër in chemie, te transformeren naar een magiër in de natuur. Dat zou heel gaaf zijn.’

Bekijk en luister dit boeiende AAN TAFEL! gesprek!

Het voedingscentrum schrijft een vetarm dieet voor, maar is vet in alle gevallen een boosdoener? In plaats van vet is ons voedsel vergeven van snel verbrandbare koolhydraten en suikers, wat niet alleen verslavend is maar ons bovenal dik en ongezond maakt. We worden weliswaar ouder, maar zijn eerder chronisch ziek.

Burgers maken zich zorgen over de voedselveiligheid van landbouwproducten, maar durf jij in de spiegel te kijken als het gaat om je eigen voedselpatroon?

In de discussie rond de inrichting van Nederland komen de termen ‘landsharing’ en ‘landsparing’ veelvuldig voorbij. Wat wordt er precies mee bedoeld en wat zijn de consequenties voor de natuur en biodiversiteit?

Is de bodem dood in Nederland en zijn er ‘gangbare’ wormen?

Zijn dieren gelijk aan mensen? Deze vraag dringt zich steeds nadrukkelijk op in de westerse samenleving. Antropomorfiseren is het toekennen van menselijke eigenschappen, emoties of bedoelingen aan niet-menselijke wezens of dingen. Dit kunnen dieren zijn, maar ook voorwerpen, planten, natuurverschijnselen of goden.

Is het logisch om onze affectie voor huisdieren een-op-een te kopiëren op landbouwhuisdieren?

In Nederland wordt de kwaliteit en veiligheid van voedsel scherp gecontroleerd. Tegelijk is ons land sterk afhankelijk van import en export en komen er dus ook veel landbouwproducten uit het buitenland op ons bord. Handelsverdragen als Mercosur dragen het risico in zich dat we voedsel consumeren dat onze Nederlandse boeren niet mogen produceren omdat de veiligheidseisen en productietechnieken in het buitenland sterk afwijken.

Ben jij je altijd bewust wat je eet?

Het platteland wordt veelal geassocieerd met landbouw oftewel het produceren van voedsel. Maar het platteland biedt zoveel meer. Denk aan natuur, energiewinning, nieuwe woonvormen, werkgelegenheid, zorg en recreatie. In alle gevallen spelen boeren hierin een belangrijke rol.

Wordt het onderhand niet tijd dat we deze multifunctionaliteit meer gaan waarderen?

Volgens Datema en Arink zijn de energie- en voedseltransitie de grootste uitdagingen van deze tijd. De sleutel ligt bij de consument. Arink: ‘Als we deze kunnen motiveren om het gezondste en meest duurzame product te kopen, zal de keten direct reageren.’ Datema: ‘Het heeft geen zin voedselmakers op te leggen hoe ze moeten produceren als er geen vraag is. Boeren zullen altijd datgene leveren waar de markt om vraagt.’

Peter Wennink, Topbestuurder en voormalig CEO van ASML, presenteerde onlangs zijn rapport ‘De route naar toekomstige welvaart’. De reacties op het rapport zijn wisselend. De analyse krijgt bijval, maar de oplossingsrichtingen roepen ook veel vragen op. Zo blijkt Wennink de cijfers van het agrocomplex niet goed in beeld te hebben en wordt met name de veehouderij ‘geslachtofferd’.

Is onteigening van boeren de weg om uit de stikstofimpasse te komen?

Vlak voor het kerstreces kwam het achtste nitraatprogramma ter sprake in de Tweede Kamer. Hierin staat beschreven hoeveel mest boeren mogen aanwenden op hun land. Landbouwminister Wiersma wilde hierin een versoepeling doorvoeren voor gebieden waar de waterkwaliteit op orde is. Daar stak de Kamer echter een stokje voor, de boeren wederom in onzekerheid achterlatend.

Waarom roept dierlijke mest zoveel weerstand op?

In deze aflevering van AAN TAFEL! x PdZ d.d. 27 mei 2025 gaan Hanneke van Ormondt (directeur Urgenda) en Hermen Vreugdenhil (directeur Agrarisch Collectief Rivierenland) aan de hand van moderators Maria Geuze (Directeur Slow Food Youth Network Nederland) en Wim Groot Koerkamp (founder AAN TAFEL!) in gesprek.

Al snel blijkt dat Hanneke en Hermen elkaar in het midden vinden en dezelfde ambitie delen. Hanneke: ‘Het probleem zit helemaal niet bij de boeren, die willen echt wel veranderen. De politiek en de top van de boerenorganisaties moeten bewegen.’ Hermen ziet een samenwerking wel zitten, aangezien Urgenda erin slaagt buiten de politiek fondsen te werven om meer agrarisch natuurbeheer mogelijk te maken. Zo wordt een selecte groep boeren gedurende 10 jaar door Urgenda geholpen met een bijdrage van 1.000 euro per hectare. Hermen: ‘Wat we nodig hebben is een Deltaprogramma Agrarische Natuur om de omslag te maken. Dat moeten we tien jaar volhouden, zonder politieke bemoeienis.’

Er ontvouwt zich een mooie dialoog AAN TAFEL!, maar ook met volop interactie met alle gasten in de zaal, w.o. het perspectief van de lelieteelt in Nederland. En waarom lukt de landbouwtransitie in Denemarken ogenschijnlijk wel? Het bekijken meer dan waard!

De berichten zijn tekenend voor de toenemende zorgen van burgers over het gebruik van pesticiden of zoals in de landbouw wordt gebezigd: gewasbeschermingsmiddelen. Het Ctgb, het college voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden, moet beoordelen wat kan en mag, maar nu gaat de rechter ook toetsen. Hoe blijft dit werkbaar?

Wat is de rol van de media in dit complexe thema en in haar scoringsdrift? Hoe gaan wetenschappers om met polarisatie? Wie onderzoekt de onderzoeker? Beschermt de overheid mens en natuur voldoende? Hoe blijven we in verbinding? Wat is het toekomstperspectief voor het gebruik van pesticiden en biociden? Is het gebruik van chemie eindig? Heeft het Ctgb voldoende oog voor de betrouwbaarheid van de risicobeoordeling van de middelen en de gezondheidsrisico’s?

Wat is de juiste transitiekoers: verbieden of verbinden?

Hoogleraar Roel Veerkamp van Wageningen University & Research (WUR) ziet goede mogelijkheden om door middel van een gericht fokkerijbeleid de methaanuitstoot te minderen. Hoe? Door simpelweg koeien en stieren met een lage methaanuitstoot-vererving met elkaar te kruisen. Zo kan ieder jaar de methaanuitstoot ruim 1 procent worden verlaagd, aldus Veerkamp. In een tijdsbestek van 25 jaar kan de reductie oplopen tot maar liefst 35 procent.

Goed nieuws zou je denken, maar hoe zit het met de rechten van de koe? Is een dergelijk fokkerijprogramma wel in het belang van de koe? Wat wordt de koe daar beter van? Vragen die leven bij Marjolein de Rooij namens de Vakbond voor Dieren. Zij vindt dat de rechten van alle ‘werkende dieren’ in de veehouderij onvoldoende zijn gewaarborgd. Hoe kunnen we de dieren die onderdeel zijn van ons voedselsysteem beter behandelen?

Veerkamp en De Rooij gaan AAN TAFEL! in de skybox van onderzoeksboerderij Dairy Campus in Leeuwarden; dé uitgelezen plek dicht bij de melkkoeien - de achterban van Veerkamp én De Rooij - voor een mooie dialoog over dierethiek!

AAN TAFEL! gaan Johan Nooitgedagt, voorzitter Nederlandse Vissersbond en Christien Absil, Sustainable Oceans and Seafood Expert Marine Stewardship Council (MSC). MSC's missie is het tegengaan van overbevissing. Nooitgedagt en Absil kennen elkaar goed. Samen bespreken ze de toekomst van de Nederlandse visserij op de Noordzee. Nooitgedagt beschrijft de situatie kort en duidelijk: ‘Het is alle hens aan dek’, waarna hij met uitstekende hand zijn blik op zijn tafelgast richt: ‘Waar zijn we het wél over eens?’

Absil is uitgesproken en ziet kansen voor Nederlandse vissers, onder andere door de komst van warmteminnende soorten. ‘Een flexibele en proactieve benadering van visserijbeheer en internationale samenwerking zal cruciaal zijn om de negatieve impact van klimaatverandering te minimaliseren en de toekomst van de visserij in de Noordzee veilig te stellen. 'Langetermijnbeheerplannen en transparantie zijn essentieel voor een duurzame visserij’, aldus Absil. ‘Dat geeft duidelijkheid voor alle betrokkenen, waaronder de vissers. Ze weten waar ze aan toe zijn en kunnen hun plannen en investeringen hierop aanpassen.’

Absil: ‘We willen in elk geval dat mensen vis blijven eten,’ wat een brede glimlach op het gezicht van Nooitgedagt tovert.

Wim de Vries, professor aan de Wageningen Universiteit is gespecialiseerd op het gebied van de milieusysteemanalyse’ en kan bogen op tientallen jaren onderzoekservaring. Zijn adviezen worden in Den Haag gehoord, getuige zijn inbreng in de Remkens rapporten. Jaap Hanekamp Jaap is professor van de College Roosevelt Universiteit in Middelburg en zet vraagtekens bij de onderbouwing van het stikstofbeleid in Nederland. Zijn kritiek richt zich met name op het Aerius-model en de kritische depositiewaarde (KDW).  

Wat volgt is een boeiend gesprek, waaruit wederzijds respect blijkt, maar waar vooral ook concrete oplossingen worden aangereikt om Nederland uit de ‘shit’ te helpen. Een absolute aanrader voor iedereen die vooruit wil met Nederland en daarmee verplichte kost voor de kabinetsformatie! 

 Zonder tussenkomst van een presentator ontvouwde zich een open dialoog tussen Anne en Helma. Logischerwijs waren ze het op meerdere onderwerpen niet eens met elkaar, maar tegelijk zochten ze beide constructief naar oplossingen en ideeën om dichter bij elkaar te komen. Van het totaal afzweren van vlees eten tot consuminderen, maar ook: ‘Wat kan de sector doen om het dierwelzijn verder te optimaliseren?’. Anne heeft weinig geduld; de leefomstandigheden voor dieren in de veehouderij moeten nù verbeterd worden. Helma vraagt om tijd om de gewenste aanpassingen meetbaar en financieel haalbaar in de praktijk toe te kunnen passen. Omdat het Convenant Diervriendelijke Veehouderij niet precies voorschrijft wat onder dierwaardig wordt verstaan, is het bovendien juridisch moeilijk toetsbaar.

Waar Fides vindt dat we de menselijke ontlasting moeten gebruiken in plaats van kunstmest, ziet Reinier dat anders. Maar zoals ze zelf zeggen: 'Een schepje poep, een snufje kunstmest en een scheutje nederigheid'. Luister snel.

Beiden hebben ze hun mening over polarisatie en verslaglegging in de media. Lukt het de tafelgasten om verbinding te maken? We horen het (in de allereerste aflevering van) AAN TAFEL!