Column Marco

Column Marco: vrijheid van onderwijs, wat vindt Nederland eigenlijk?

Wed, 18 Dec 2024 08:00:00 +0100

Nederland kent de unieke situatie dat openbare en bijzondere scholen (scholen met een specifieke religieuze of levensbeschouwelijke grondslag), op gelijke voet worden bekostigd, zonder dat de overheid zich vergaand mag bemoeien met de manier waarop het onderwijs wordt ingericht en vormggegeven. Dit is sinds 1917 geborgd in artikel 23 van de Grondwet. Sinds 1917 is de maatschappij enorm veranderd. In 1900 was 2% van de bevolking onkerkelijk, in 2020 was dat ruim 55%. Nederland is ontzuild, maar het onderwijssysteem nog niet. Ondanks deze bijzondere ontwikkelingen is artikel 23 niet wezenlijk veranderd en wisten we eigenlijk niet wat ‘de Nederlander’ daar eigenlijk van vindt. Tot vandaag.

Onderzoek door Universiteit voor Humanistiek en de Universiteit van Amsterdam

Financieel mede mogelijk gemaakt door de Vereniging Openbaar Onderwijs en de openbare besturenorganisatie VOS/ABB hebben de UvH en de UvA ruim een jaar onderzoek gedaan naar de mening van de Nederlandse burgers over allerlei vraagstukken die samenhangen met de vrijheid van onderwijs. ‘Mogen bijzondere scholen bij het vak levensbeschouwing alleen lesgeven over de religie of levensbeschouwing van die school?’ Nee, zegt 56% van Nederland en maar 23% zegt ja. Mogen bijzondere scholen eisen dat leerlingen en ouders de geloofsregels van de school volgen en bijvoorbeeld hun homoseksualiteit in en om de school verborgen houden? Nee, zegt maar liefst 72% en maar 12% zegt ja.

Over bijzonder en openbaar onderwijs

Het was in 1917 vast niet voor te stellen, maar anno 2024 zegt nog maar 32% van de bevolking dat het goed is dat er voortgezet onderwijsscholen zijn op religieuze grondslag. De steun voor het openbaar onderwijs daarentegen is groot. Maar 1% van de Nederlanders vindt dat er geen openbaar onderwijs zou moeten zijn, terwijl precies 50% van mening is dat alle scholen openbaar zouden moeten zijn en maar 26% is tegen die stelling. 69% van de respondenten zegt er expliciet tegen te zijn dat er bijzondere scholen zijn met leerlingen en leraren van maar één bepaald geloof.

Nederland is voor onderwijs over religies en levensbeschouwing

Het onderzoek laat duidelijk zien dat Nederlanders niet anti-religieus zijn, alleen dat zij vinden dat basis- en voortgezet onderwijsscholen niet de plek zijn om kinderen in een specifieke religie in te leiden. In grote meerderheid vinden zij echter wel dat school de plek is voor kinderen om kennis te maken met de relevante religies en levensbeschouwingen en ondersteund moeten worden om daar zelf hun weg in te vinden en keuzes in te maken. Dit blijkt onder andere uit het feit dat 78% van de Nederlanders vindt dat alle scholen interlevensbeschouwelijk onderwijs zouden moeten verzorgen.

VOO pleit voor open maatschappelijk en politiek debat

Het is van grote betekenis dat we nu eindelijk een goed, wetenschappelijk onderbouwd, beeld hebben van wat Nederland belangrijk vindt in het onderwijs. Te lang is het gesprek over artikel 23 taboe verklaard. Artikel 23 heeft de dubieuze eer in vrijwel elk regeerakkoord te worden genoemd, met daarbij de verklaring dat er de komende periode in elk geval niet aan gaat worden gesleuteld. Het onderzoek legt daarmee een groot democratisch tekort bloot. De mening van de Nederlander over de inrichting van het onderwijs wordt op dit moment nauwelijks gerepresenteerd in en door de politiek. Het is hoog tijd dat hier verandering in komt.

Als VOO pleiten we er niet voor op korte termijn drastische maatregelen te nemen. Maar dit onderzoek geeft wel aanleiding om oude én nieuwe vragen te stellen en te beantwoorden:

Welke eisen moeten we stellen aan alle scholen, waar het gaat om gelijke en gelijkwaardige behandeling?
Moeten we interlevensbeschouwelijk onderwijs niet op alle scholen verplicht stellen?
Waarom maken we het niet mogelijk om samenwerkingsscholen te stichten (nu kan een samenwerkingsschool alleen worden gevormd door fusie, als een van de scholen met opheffing wordt bedreigd)
Hoe zorgen we ervoor dat scholen er aan bijdragen dat alle kinderen niet alleen leren over hun eigen achter achtergrond, maar over diverse in Nederland levende religieuze en levensbeschouwelijke opvattingen?
Hoe zorgen we ervoor dat élke school een plek wordt waar elk kind onbevooroordeeld een eigen mens- en maatschappijbeeld kan ontwikkelen en daar haar of zijn eigen keuzes in kan maken?
Moeten we de mogelijkheid om scholen op religieuze of levensbeschouwelijke grondslag te stichten niet beperken?

En zo roept het rapport nog veel meer vragen op. Ik nodig iedereen van harte uit er rustig kennis van te nemen en dan samen, genuanceerd en respectvol, te bespreken wat verstandige keuzes zijn om te maken. Want een ding is wel duidelijk, er zullen keuzes moeten worden gemaakt. Als een bestaande praktijk, die zo hard in de (Grond)wet is verankerd, zo ver is afgedreven van de maatschappelijke realiteit in Nederland, dan moeten we daarmee aan de slag.

#samenlevensamenleren

Column Marco: Kommer en kwel, maar klopt dat wel?

Thu, 18 Apr 2024 10:00:00 +0200

De Inspectie van het Onderwijs luidt de alarmbel: meer dan 20% van de scholen scoort onvoldoende. "Maar wat blijkt: de resultaten zijn op ruim 97% van de scholen voldoende en alle onvoldoende eindoordelen vallen bij scholen met een (zeer groot) lerarentekort. Dat is de echte crisis waar we nu de schrijnende gevolgen van beginnen te zien en daar moet alle energie naar toe", zegt Marco Frijlink, voorzitter van de Vereniging Openbaar Onderwijs (VOO). Luister hier de ingesproken column of lees deze op: https://voo.nl/nieuws/column-marco-kommer-en-kwel-maar-klopt-dat-wel

Later selecteren

Thu, 16 Nov 2023 10:00:00 +0100

De weerstand tegen de manier waarop wij leerlingen in het basisonderwijs al op 11-jarige leeftijd selecteren voor een vervolgopleiding groeit. En dat is goed, want we doen veel leerlingen tekort. Met de verkiezingen op komst lijkt er momentum te ontstaan om hier nu eindelijk echt iets tegen te doen.

Lees hier het bericht

Wie jarig is viert feest!

Mon, 28 Aug 2023 09:30:00 +0200

Helaas is armoede nog steeds een groot -en groeiend- probleem in Nederland. Het CPB verwacht dat in 2024 zo’n 7% van de kinderen in ons land opgroeit in armoede. Dat zijn gemiddeld zo’n 2 kinderen per klas en houdt u er rekening mee dat er nog meer zijn die net niet aan de definitie voldoen, maar bij wie het ook geen vetpot is.

Lees meer op https://voo.nl/nieuws/column-marco-wie-jarig-is-viert-feest

Kinderarmoede vraagt om armoedebeleid op elke school

Thu, 13 Apr 2023 12:05:00 +0200

Het viel te verwachten, helaas: in 2024 groeit de armoede onder kinderen schrikbarend. 7,1% dat zijn in een klas van gemiddeld 24 kinderen, twee kinderen per klas. En natuurlijk zijn er lokale en regionale verschillen, maar met deze aantallen, mag je stellen dat in elk geval elke school ermee te maken heeft.

Lees meer op https://voo.nl/nieuws/kinderarmoede-vraagt-om-armoedebeleid-op-elke-school.

Lentekriebels!

Thu, 23 Mar 2023 12:02:00 +0100

Kinderen die goed zijn voorgelicht zijn weerbaarder én beginnen ook nog eens later aan seks. En daarom is het goed dat er op school aandacht aan wordt besteed met goed doordachte en met liefde gemaakte methodes als ‘Kriebels in je buik’.

Lees meer op voo.nl/nieuws/lentekriebels.

We hebben een regeerakkoord!

Mon, 20 Dec 2021 12:00:00 +0100

Waar het over onderwijs gaat, ademt het akkoord kansengelijkheid. Goed onderwijs voor álle kinderen. En hoe opmerkelijk het ook mag zijn, daar is in Nederland vandaag de dag helaas nog veel aan te doen. De basis moet op orde, te beginnen met effectief reken- en taalonderwijs. Nederland presteert op dit vlak al vele jaren slechter dan de meeste landen in de OESO en eigenlijk weet niemand precies hoe dit komt.

Uitgeverijen proberen gegiechel te voorkomen

Fri, 10 Dec 2021 12:00:00 +0100

Nog even over die schoolmethodes. Op 9 oktober beschreef Maarten Dallinga in de NRC hoe een effectieve lobby van (met name christelijk) orthodoxe belangenorganisaties ervoor zorgt dat uitgeverijen van lesmethodes mogelijk gevoelige onderwerpen vermijden. Denk aan voorbeelden waar wereldse onderwerpen als kermis, tatoeages en make-up niet in mogen worden gebruikt. De ophef die aansluitend ontstond was vrij algemeen en ook de Vereniging Openbaar Onderwijs liet van zich horen. We stelden vast dat het belangrijk is dat leerlingen op school worden geconfronteerd met de pluriforme diversiteit van de maatschappij zoals die echt is.

De verborgen kosten van onderwijs

Thu, 25 Nov 2021 12:00:00 +0100

Ouders van schoolgaande kinderen -en zeker als die naar de middelbare school gaan- weten het: er komen nogal wat kosten bij kijken. Naast vaak kleine maar alles bij elkaar toch ook wel weer significante kosten waar je als ouder mee te maken krijgt -denk aan huur van kluisjes, print- en kopieerkosten, aanschaf van schriften, een atlas, woordenboeken en de meest opmerkelijke die we tegenkwamen: proefwerkpapier- speelt er nóg een grote ontwikkeling: de digitalisering van het onderwijs.

Leerplicht en leerrecht

Fri, 12 Nov 2021 12:00:00 +0100

Helaas is het niet voor elk kind vanzelfsprekend dat het onderwijs krijgt aangeboden. Het aantal kinderen dat zonder onderwijs thuiszit groeit.

Achterstanden inhalen of vertraging accepteren?

Fri, 05 Nov 2021 12:00:00 +0100

Afgelopen week werd uit de eerste voortgangsrapportage van het Nationaal Programma Onderwijs nog maar eens duidelijk dat de coronacrisis er flink heeft ingehakt. Niet alleen staat het welbevinden van jongeren onder druk, ook is er sprake van significante leerachterstanden.

Zelfcensuur in schoolboeken: stop ermee!

Sun, 17 Oct 2021 09:00:00 +0200

Veel grote uitgevers blijken open te staan voor de gevoeligheid van een kleine groep orthodox-religieuze scholen voor al te wereldse of niet-traditionele voorstellingen van zaken in schoolboeken. Er worden zelfs lijstjes met ‘verboden’ onderwerpen gehanteerd.

Artikel 23, en de vrijheid van richting

Sat, 16 Oct 2021 09:00:00 +0200

Deze week publiceerde de Onderwijsraad, het belangrijkste onafhankelijk opererende adviesorgaan van regering en parlement, zijn langverwachte advies over artikel 23 van de Grondwet.

Pesten en benchmarks: de werkelijkheid achter de cijfers

Fri, 15 Oct 2021 12:00:00 +0200

Een bestuurder in het primair onderwijs heeft leerlingen uit groep 7 en 8 betrokken bij de invulling van het strategisch plan. Hij vertelde enthousiast dat ze met twee onderwerpen kwamen die tot dan toe nog niet op tafel lagen. De meest prangende, iets wat vrijwel alle leerlingen vonden: het pesten moet stoppen!

De armoede groeit en dat merk je op school

Thu, 14 Oct 2021 12:00:00 +0200

Dit was de week van de algemene politieke beschouwingen. Nog meer dan in andere jaren vlogen de miljarden ons om de oren. De zorg krijgt er salaris bij, de verhuurderheffing wordt afgeschaft, er is een meerderheid voor het afschaffen van het leenstelsel bij studenten én er komt geld om de loonkloof tussen het primair en het voortgezet onderwijs kleiner te maken.