Een goed richtingsgevoel heb ik geërfd van mijn vader. Ik ben daar heel blij mee. Zo kan ik overal komen en de weg terug herinneren. Voor een goed richtingsgevoel heb je dan ook je geheugen nodig.
(eigen foto van papieren plattegronden)
Volledig transcript
Welkom bij de podcast 'Evenwicht, je leven'. De podcast over ons evenwicht in de breedste zin van het woord. Je luistert naar Paula Hijne. Ik ben auteur van onder andere het boek 'Evenwicht, in uitvoering'. Dit is seizoen 11, aflevering 14: Richtingsgevoel.
In het boek 'Evenwicht, in uitvoering', heb ik het over functie 2, ruimtelijke oriëntatie. Want om goed te kunnen bewegen in je omgeving, is een goede ruimtelijke oriëntatie nodig. En wat is dan ruimtelijke oriëntatie?
Dat is het vermogen je plaats te bepalen ten opzichte van de aarde en andere objecten op de aarde. En de evenwichtsorganen, die verdeeld zijn in de statoliet-organen en de halfcirkelvormige kanalen, die zorgen daar samen voor. Maar die evenwichtsorganen doen dit niet alleen. Er zijn meerdere factoren belangrijk voor een goede, ruimtelijke oriëntatie. Dat zijn de ogen, de oren en ook het geheugen. En één specifiek onderdeel van die ruimtelijke oriëntatie is het richtingsgevoel. En daar wil ik het deze podcast met je over hebben. Míjn richtingsgevoel.
Bij richtingsgevoel gaat het om, ja eigenlijk het ordenen van visuele informatie. En dat kun je op twee manieren doen. Dat kun je doen door herkenningspunten, dat je die onthoudt. Dus daar is het geheugen echt heel belangrijk bij. Of de afstanden of die richting onthouden. Ook dan is het geheugen dus heel belangrijk. En dan gaat het over bijvoorbeeld dat je nog weet: 2e weg rechts. Of aan het einde van het pad moet ik linksaf.
En ik denk dat ik een combinatie van die twee heb. Dat ik zowel herkenningspunten gebruik als dat ik de richting onthoud. Het zijn bij mij vaak ook de beelden van de omgeving die bij me blijven. Ik denk dat ik dat richtingsgevoel geërfd heb van mijn vader. Als ik namelijk ergens een keer ben geweest, dan onthoud ik hoe ik daar kan komen. Mijn vader had dat ook. Mijn vader die moest echt alles vanaf een plattegrond lezen om de weg te vinden. Je had toen nog geen navigatiesysteem, zoals we dat zo mooi nu hebben.
En hij reed heel Nederland door. Voor zijn werk moest hij overal naartoe. Dus hij had dan altijd een kaart bij zich van, ja de hele plattegrond van Nederland en ook waarschijnlijk de plattegronden van al die verschillende plaatsen. Dan had je nog niet van die wegenboeken waar alle plaatsen in staan. Maar het voordeel voor hem was, als hij één keer ergens was geweest, dan wist ie de volgende keer precies hoe hij moest rijden. Sowieso wist ie alle grote wegen, hoe ie moest komen bij al die steden, die wist hij allemaal al uit zijn hoofd. En dan ook binnen de stad waar hij dan moest zijn, dat onthield hij ook als hij daar één keer was geweest. Hij verdwaalde ook nooit.
Nou heb ik nog wel eens, dat ik kan verdwalen, maar dan heeft het met andere omstandigheden te maken. Maar ik heb wel dat richtingsgevoel. Ik weet ook nog bijvoorbeeld precies hoe ons huis in Vlaardingen er uit zag. We woonden daar in een flat. En ik weet nog precies hoe die flat eruitzag. Ik kan hem eigenlijk nog helemaal zo tekenen, van wat waar was. En ik weet ook nog de weg hoe ik dan vanuit huis naar school liep. En dan moet je bedenken, ik was een jaar of 4, nou dan zal ik met mijn moeder nog naar school zijn gegaan, dat zij me altijd bracht. Maar ik denk dat ik met een jaar of 6 al alleen naar school liep en ik weet nog de weg hoe ik moest lopen! Via de stoep langs de sporthal, langs het sportveld en ook daar de bocht om en dan kwam ik langs eerst een andere school en dan de tweede school, daar moest ik dan zijn.
Ik weet zelfs nog waar mijn vriendinnen woonden! Oh ja, dan moet je daar door lopen en dan kom je op een gegeven moment daar bij die en die flat. Die beelden, die heb ik nog steeds ja, op mijn netvlies! Die kan ik terug halen. En zo weet ik ook nog dat wij vroeger gekampeerd hebben in Brielle op de camping. We hadden daar met de caravan en de tent een plek in de hoek van een veld. En ik weet nog precies hoe ik dan naar het toiletgebouw moest lopen. We hadden toen ook nog geen toilet in de caravan, dus je moest ook echt 's nachts eruit! We zullen ook wel eens een emmer hebben gebruikt, maar ik ben toch wel heel vaak daar naar dat toiletgebouw gelopen en ik weet nog precies waar dat dan was! En ook hoe we vanaf die campingplaats daar naar het water gingen. Waar we heel veel gezwommen hebben.
En ik denk dat ik ook zelfs nog heel veel plekken weet waar wij later gekampeerd hebben. Ook toen ik zelf al volwassen was. Hoe dat dan eruitzag, waar we dan stonden ten opzichte ook van de ingang en ten opzichte van het toiletgebouw. Erg belangrijk als je aan het kamperen bent en je hebt zelf geen wc bij je, dan ga je toch vaak naar dat toiletgebouw.
En zo weet ik nog heel veel wegen en weggetjes. Zo zijn er ook allerlei tussendoor weggetjes. Niet alleen op de camping, maar op allerlei plekken waar ik gewoond heb. Waar ik vaak ben geweest. Er zijn natuurlijk wel heel wat weggetjes gesneuveld in de loop der jaren en daar is nu een snelweg of er is een woonwijk. En toch kan ik nog wel aanwijzen, waar dat weggetje dan liep. Of waar die straat dan liep. Ik weet ook de straat waar ik geboren ben. Daar zijn wij, toen ik ouder was, toen woonden we niet meer in die plaats, ik ben in Almelo geboren. En ik weet dat ik daar geboren ben in een straat vlakbij de spoorwegovergang en die straat bestaat allang niet meer. Het is een hele grote brede weg geworden. Maar ik kan nog steeds aanwijzen in Almelo waar dat is geweest.
Dat is dus niet altijd zo. Dat richtingsgevoel is niet altijd helemaal heel goed. We waren in februari in de Efteling en daar was ik in het begin heel erg zoekend. Want daar is zó veel veranderd! En ook wat nieuw voor me was! En aan het eind van de dag, toen we daar meerdere keren al heen en weer waren gelopen, toen wist ik wel een beetje hoe ik moest lopen. Van de ene naar de andere attractie en zo. En van daaruit wist ik dan ook wel, oh dan moeten we die kant op voor de uitgang. Want ik zag waar we eerder langs waren gelopen. Dus dan zijn het ook echt allemaal herkenningspunten die ik dan onthouden had. Toch heb ik een goede plattegrond gemist, want het liefst bekijk ik het dan van papier. Zoals mijn vader dat vroeger deed, op papier kijken. Dan heb ik dat op een gegeven moment wel in mijn hoofd zitten. En als ik op mijn telefoon kijk en dan GPS aanzet en dan dus ga kijken hoe ik dan zou moeten lopen, vind ik dat toch alweer lastiger. Dus ja, ik heb het liefst dat in mijn handen. Plat zo.
Maar als ik eenmaal de weg weet, dan vergeet ik hem heel lang niet meer. Onze oudste zoon die heeft hetzelfde. Die heeft ook dat goede richtingsgevoel. En onze jongste zoon heeft dat richtingsgevoel niet. Tenminste, hij heeft het alleen als hij echt met aandacht om zich heen kijkt, dus heel bewust kijkt van hé, waar loop ik nu? En waar moet ik naartoe? Dan kan ie het een beetje onthouden. Beetje herkenbaar, dat heeft mijn man ook wel. Die vond het ook in de Efteling één grote chaos. Maar ook hij kan, net als allebei mijn zoons, heel goed op een plattegrond kijken en kunnen ze met een goede plattegrond ook overal komen. Gelukkig maar.
Ergens vind ik dat wel gek, want een plattegrond, dat je alles van bovenaf bekijkt. Terwijl ik zelf de wereld nog nooit van bovenaf heb gezien! Ik heb nooit in een vliegtuig gezeten, nooit in een luchtballon of een helikopter. Alleen als ik hoog in een huis sta, op een flat of zo, dan heb ik nog wel eens dingen van bovenaf gezien. Maar dan is het ook toch wel weer vertekend. Maar geef mij maar die plattegrond om goed te kunnen kijken.
Ja, wat kan ik nog meer zeggen over dat richtingsgevoel? Soms, als ik niet in slaap kom, dan bedenk ik het weggetje van de camping in Oostkapelle naar het strand toe. Dat was een klein tussendoor weggetje, een fietspad. En vlakbij de kerk daar kon je het fietspad op. En dat is een heel slingerweggetje, beetje langs de bebouwing, langs huizen heen. Als ik niet in slaap kan vallen, dan denk ik hoe die route ook alweer was. En we waren ook al een paar jaar niet in Zeeland op vakantie geweest, dus dan moet ik daar heel goed over nadenken hoe dat paadje ook alweer liep.
Maar sinds twee jaar komen we wel weer in Zeeland en gaan we ook weer naar Walcheren, Oostkapelle, ligt op Walcheren. En dan fietsen we overal naartoe. Dus we hebben ook dat weggetje weer opgezocht daar in Oostkapelle. Dat kleine fietspaadje tussendoor naar het strand. En nou is de omgeving wel wat veranderd. Maar dat fietspad, dat is nog precies hetzelfde. Dat was toen al zo en dan praat ik over, ik denk wel 20 jaar geleden, en dat is nu nog steeds zo. En deze weg, ook dat fietspaadje, hebben we heel vaak gelopen. Want in de zomervakantie, als we dan naar Oostkapelle gingen, toen de kinderen nog klein waren, dan gingen we lopend naar het strand. Met een gehuurde bolderkar vol met strandspullen en de jongste die ging dan in de bolderkar en dan liepen we met de oudste zoon en wij met zijn tweeën liepen we de hele weg naar het strand. En dan kom je ook op een gegeven moment aan het eind van het fietspad, ga je weer een andere grote weg op en dan weer een stukje bos. En dan kom je bij de duinen. En de duinen ga je omhoog en omlaag. Meer dan een uur duurde dat dan, voordat je bij het strand was.
En ook andersom, natuurlijk weer als je naar huis ging. Was altijd een hele tocht. Dus we hebben hem wel heel vaak gedaan. Dan is dat geheugen van dat weggetje, ja, dat is helemaal ingeprent. En het grappige is dat die weg dus nog precies hetzelfde is. En als we dan op de terugweg waren naar Oostkapelle, dan gingen we even langs de supermarkt boodschappen doen en zo liepen we dan door naar de camping. Zijn ook wel hele dierbare herinneringen hoor. Want ook hoe dat dat ging onderweg met de jongens in de bolderkar en af en toe de jongste een tijdje lopen en dan de oudste erin. Leuk om daaraan te denken.
Maar dat zo'n route zo lang in je hoofd blijft zitten! Ik vind dat wel fascinerend. En hoeveel van dat soort routes weet ik dan nog?! Ken ik dan de routes in Vlaardingen, waar ik als klein meisje heb gewoond of later in Vianen. Zo weet ik nog wel ook het ritje met de fiets vanuit huis in Vianen, naar de boerderij van mijn vriendin. In het Viaanse Bos. Dat lag net buiten Vianen. En ook dat weet ik nog goed. Op een gegeven moment kom je daar op een klein bosweggetje, door dat Viaanse Bos, vaak modderig met kuilen en gaten erin. En als je daar vaak fietste, dan wist je precies welke kuilen je echt moest omzeilen en waar je wel doorheen kon. En tegenwoordig is daar nu een busstation gekomen. Dat is vlak naast de Lekbrug in Vianen en daar ongeveer was de ingang naar de boerderij. En die boerderij is allang weg. Er is een hele woonwijk gebouwd. Vroeger waar de koeien liepen, daar staan nu allemaal huizen. Een stukje van dat Viaanse Bos is er nog wel. Daar gingen we dan doorheen struinen en daar gingen we slootjespringen. En we zijn ook nog wel eens een keer in de sloot gevallen en zo. Maar die fietsroute naar haar huis toe, naar de boerderij, ja dat is ook iets wat ik dus nooit zal vergeten!
En zo waren we een tijdje geleden op Texel voor een korte vakantie. En we zijn al veel vaker op Texel geweest en daar weten we ook heel veel weggetjes. Vooral veel fietspaden tussendoor. Maar het leuke is, we ontdekten nu weer een nieuw fietspad van de plek waar wij aan het logeren waren naar Den Burg toe. En het ging helemaal overal tussendoor. En dat is zó leuk dan om naast die bekende routes weer een heel nieuw pad te fietsen! Nou dit pad vergeet ik dus ook niet meer. Dit is ook weer opgeslagen in mijn geheugen. Zodat ik een volgende keer op Texel precies weet, oh ja, we kunnen zo en zo fietsen.
Ik heb wel gemerkt, als wij aan het fietsen zijn via knooppunten, en echt een route doen via al die knooppunten met de fiets, dan heb ik niet altijd een beeld waar we hebben gefietst. En meestal kijk ik eerst van tevoren welke route we nemen. Maar als ik dat niet heb gedaan, stel dat mijn man die heeft een hele route zelf be... ..ehm.... bedacht, uitgezocht, dan schrijft hij al die nummers op en dan kunnen we via die nummers de route volgen, dan ga ik toch nog achteraf weer kijken op de kaart; waar hebben we nou precies gefietst? En hoe zijn we dan gaan fietsen?
En dat geldt natuurlijk ook met de auto. Met het navigatiesysteem tegenwoordig. Je komt er ook overal. Dat is heel handig. En toch vind ik het niet altijd prettig, want dan heb ik geen beeld van de plattegrond van... beeld van de omgeving. Het is alleen maar wat ik zie, maar niet wat er omheen ligt en ik wil heel graag ook weten waar rijden we nog meer langs? En hoe is dat ten opzichte van de grote stad? Of vanaf de snelweg? Hoe ligt dan die plaats waar we naartoe gaan? Ik wil de omgeving veel beter snappen! Want als ik dat beeld veel beter voor ogen heb, dan weet ik het ook veel beter weer te herhalen. Dan snap ik ook waar we zijn geweest.
En ik ben dus wel heel blij met dat richtingsgevoel wat ik heb geërfd van mijn vader. En in het laatste jaar van zijn leven, begon hij de weg af en toe te vergeten. Weggetjes die hij al heel lang en heel vaak heeft gereden, wist hij dan niet meer! En dan reed hij verkeerd. En mijn moeder zei dat dan tegen hem, van ja, je bent verkeerd gereden, je had hier eraf gemoeten. Dan moest zij hem echt even helpen om weer op de juiste weg te komen. Mijn moeder had dus ook wel een ja, een redelijk richtingsgevoel, dus ze kon hem daarbij wel helpen. Maar ik weet dus nu ook, je kunt het dus kwijt raken, dat richtingsgevoel. Ja, en zo lang ik dat richtingsgevoel nog heb, maak ik er wel heel dankbaar gebruik van. Want dan kom je nog eens ergens!
Dit was seizoen 11, aflevering 14: Richtingsgevoel. Van de podcast 'Evenwicht, je leven'. Je hebt geluisterd naar Paula Hijne. Dank voor het luisteren en tot de volgende keer!